Een naoorlogse woning renoveren

Na de oorlog moest er snel en veel gebouwd worden. In de regio Rotterdam en de Drechtsteden leverde dat hele wijken op met rijtjeswoningen, portiekflats en galerijflats. Er werd vaker gewerkt met beton, systeembouw en standaardplattegronden. De woningen zijn in de regel degelijk, maar gebouwd naar de eisen van hun tijd: Milieu Centraal typeert woningen tot 1975 als niet of nauwelijks geïsoleerd, en woningen van vóór 1975 hebben vaak natuurlijke ventilatie via roosters en ramen.

De indeling is vaak klein: een aparte keuken, smalle gangen, een badkamer met een douche en een wastafel. Wie daar een open keuken of een grotere badkamer van wil maken, komt al snel aan wanden die dragend zijn of waarin leidingen lopen. Dat bepaalt de aanpak meer dan de afwerking.

Voor gebouwen van vóór 1994 geldt in het Besluit bouwwerken leefomgeving het vermoeden dat er asbest is toegepast. Wie sloopwerk laat uitvoeren aan een deel waarvan je weet of kunt vermoeden dat er asbest in zit, moet vooraf een asbestinventarisatierapport hebben. Asbest kan onder meer zitten in cementproducten, vloerzeil en kachels. In naoorlogse woningen kom je het in de praktijk ook tegen in bijvoorbeeld plaatmateriaal rond de meterkast, in vensterbanken, in rookkanalen en in schuren en bergingen; het rapport zegt wat er in jouw woning zit.

Het verwijderen van asbest vraagt een sloopmelding bij de gemeente, die in de regel minimaal vier weken vóór de start moet zijn ingediend. De opdrachtgever geeft een afschrift van het rapport aan wie het asbest verwijdert. Stuit je tijdens het werk op verdacht materiaal dat niet in het rapport staat, dan stopt het werk op die plek tot het is beoordeeld. Door de inventarisatie aan het begin te doen, voorkom je dat het werk halverwege stilvalt.

Bij veel naoorlogse rijtjeswoningen dragen de woningscheidende wanden de vloeren, maar ook binnenwanden kunnen dragend of stabiliserend zijn. Of een wand dragend is, zie je niet aan de afwerking. Een constructeur rekent uit wat er gebeurt als hij weggaat en wat ervoor in de plaats komt, meestal een stalen ligger met opleggingen die de last naar de fundering brengen.

Voor de regels maakt het veel uit. Het weghalen van een draagmuur verandert de draagconstructie. Daarmee vervalt de uitzondering voor verbouw en is het een vergunningplichtige technische bouwactiviteit (artikelen 2.25 en 2.27 lid 1 onder b Bbl). Verbouw valt bovendien (nog) niet onder gevolgklasse 1 en de regels voor kwaliteitsborging, dus het is een gewone vergunningaanvraag bij de gemeente. Reken op de beslistermijn van de gemeente in je planning.

In een appartement is niet alles van jou. Alles wat de splitsingsakte niet als privégedeelte omschrijft, is in principe gemeenschappelijk. Dragende muren, de gevel, standleidingen en afvoeren vallen daar vaak onder. Een ingreep daarin vraagt toestemming van de VvE, en vaak ook afspraken over wie wat betaalt en onderhoudt. Vraag de splitsingsakte, de splitsingstekening en het huishoudelijk reglement op voordat je een plan laat maken.

Ook praktische zaken spelen: waar mag een container staan, mag de lift worden gebruikt voor bouwmateriaal, welke werktijden gelden. En denk aan geluid: een harde vloer op een betonnen verdiepingsvloer kan contactgeluid geven bij de onderburen. Sommige VvE's stellen daar eisen aan.

Omdat deze woningen niet of nauwelijks geïsoleerd zijn, levert isoleren veel comfort op. Maar natuurlijke ventilatie via kieren verdwijnt als je de woning dichtmaakt. Milieu Centraal waarschuwt dat goede isolatie zonder ventilatie het risico op vochtige, vervuilde lucht vergroot, met schimmel en houtrot als gevolg. Neem dus in hetzelfde plan op hoe de woning daarna ventileert: roosters met mechanische afzuiging, of balansventilatie met warmteterugwinning. Die keuze bepaalt waar kanalen lopen, en dat moet vóór het stucwerk bekend zijn.

Hoe de vergunningplicht precies werkt, lees je in vergunning en melding bij verbouwen. Voor de algemene volgorde: de juiste volgorde van een totaalrenovatie.